Μουσείο Ακρόπολης



Το Νέο Μουσείο Ακρόπολης
Το Mουσείο Ακρόπολης είναι αρχαιολογικό μουσείο επικεντρωμένο στα ευρήματα του αρχαιολογικού χώρου της Ακροπόλεως των Αθηνών. Το μουσείο κτίσθηκε για να στεγάσει κάθε αντικείμενο που έχει βρεθεί πάνω στον ιερό βράχο της Ακροπόλεως και στους πρόποδές του καλύπτοντας μία ευρεία χρονική περίοδο από την Μυκηναϊκή περίοδο έως την Ρωμαϊκή και Παλαιοχριστιανική Αθήνα ενώ ταυτόχρονα βρίσκεται πάνω στον αρχαιολογικό χώρο Μακρυγιάννη, κατάλοιπο των Ρωμαϊκών και πρώιμων βυζαντινών Αθηνών.
Το μουσείο θεμελιώθηκε το 2003 ενώ ο Οργανισμός Μουσείου Ακρόπολης ιδρύθηκε το 2008. Τέλος άνοιξε στο κοινό στις 21 Ιουνίου 2009. Περί τα 4.000 αντικείμενα εκτίθενται σε ένα χώρο 14.000 τετραγωνικών μέτρων. Πρόεδρος του οργανισμού του μουσείου είναι ο επίτιμος καθηγητής Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Δημήτριος Παντερμαλής.


Ιστορία
Το παλαιό μουσείο Ακροπόλεως, πάνω στο βράχο, ολοκληρώθηκε το 1874 και επεκτάθηκε την δεκαετία 1950-1960. Παρά ταύτα το μουσείο δεν είχε τις δυνατότητες έκθεσης πολλών νέων ευρημάτων που σταδιακά ανακαλύφθηκαν στον βράχο ώστε ήδη από την δεκαετία 1970-1980 εγέρθηκε το θέμα οικοδομήσεως νέου, μεγαλύτερου μουσείου Ακροπόλεως. Καθώς όμως η Ελλάδα έθεσε έπειτα το ζήτημα της επιστροφής των μαρμάρων του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο, η ανέγερση νέου μουσείου κρίθηκε επιτακτική.
Έτσι, προκηρύχθηκαν δύο εθνικοί διαγωνισμοί (1976 και 1979), οι οποίοι όμως απέτυχαν καθώς τα επιλεχθέντα προς ανέγερση οικόπεδα κρίθηκαν ακατάλληλα, ενώ ένας τρίτος διεθνής διαγωνισμός (1989) ακυρώθηκε το 1999 όταν ανακαλύφθηκε εκτενής αρχαιολογικός χώρος στο οικόπεδο του στρατοπέδου Μακρυγιάννη που είχε επιλεγεί.
Μόνον ο τέταρτος διεθνής διαγωνισμός υλοποιήθηκε τελικά αν και αρχικά δεν είχε ληφθεί απόφαση για διατήρηση του αρχαιολογικού χώρου, η οποία όμως εφαρμόστηκε έπειτα από διαμαρτυρίες. Το νικητήριο σχέδιο του γαλλοελβετού αρχιτέκτονα Μπερνάρ Τσουμί, με την συνεργασία του Μιχάλη Φωτιάδη, προέβλεπε τη στήριξη του κτηρίου σε υπερυψωμένους πυλώνες, ώστε να διασωθεί ο αρχαιολογικός χώρος.

Τοποθεσία
Το μουσείο βρίσκεται στην νότια κλιτύ της Ακροπόλεως, στο οικόπεδο του πρώην στρατοπέδου Μακρυγιάννη, σε ευθεία απόσταση 280 μέτρων από τον Παρθενώνα. Η κύρια είσοδος του κτηρίου βρίσκεται επί της οδού Διονυσίου Αρεοπαγίτου ενώ το μουσείο περικλείεται από τις οδούς Μακρυγιάννη, Χατζηχρήστου και Μητσαίων. Το μουσείο εξυπηρετείται από στον σταθμό «Ακρόπολη» της γραμμής 2 του Αττικού Μετρό.
Το κτήριο
Το σχέδιο του Μπερνάρ Τσουμί εμπλέκει τρεις αρχιτεκτονικές συλλήψεις: το φως, την κίνηση και ένα τεκτονικό προγραμματισμό. Οι συλλογές του μουσείου εκτίθενται σε τρία επίπεδα ενώ ένα τρίτο μεσαίο επίπεδο στεγάζει τους βοηθητικούς χώρους όπως το εστιατόριο, το πωλητήριο και τα γραφεία. Στο πρώτο επίπεδο του μουσείο παρουσιάζονται τα ευρήματα των κλιτύων της Ακροπόλεως ενώ η μακριά ορθογώνια αίθουσα και το επικλινές δάπεδο παραπέμπουν στην ανάβαση στον βράχο. Έπειτα ο επισκέπτης βρίσκεται σε μία μεγάλη τραπεζοειδή αίθουσα όπου στεγάζονται τα εκθέματα της αρχαϊκής εποχής. Στον ίδιο όροφο εκτίθενται ακόμη αντικείμενα και γλυπτά από άλλα κτήρια της Ακροπόλεως όπως τα Προπύλαια, το Ερέχθειο και ο Ναός της Αθηνάς Νίκης όπως επίσης και ευρήματα της Ρωμαϊκής και Πρώιμης Βυζαντινής Αθήνας. Ο επισκέπτης όμως βλέπει τα τελευταία κατά την κάθοδο καθώς θα οδηγηθεί πρώτα στην αίθουσα των γλυπτών του Παρθενώνα ώστε να τηρηθεί η χρονολογική σειρά. Η αίθουσα των γλυπτών του Παρθενώνα έχει τον ίδιο προσανατολισμό με τον ναό στον βράχο και η χρήση γυαλιού επιτρέπει το φυσικό φωτισμό του χώρου.
Καθώς το μουσείο έχει κτιστεί σε έναν εκτενή αρχαιολογικό χώρο, το δάπεδο, εσωτερικά και εξωτερικά, είναι συχνά διαφανές χρησιμοποιώντας γυαλί και έτσι ο επισκέπτης βλέπει τις ανασκαφές του χώρου. Το μουσείο παρέχει ακόμη ένα αμφιθέατρο, θέατρο εικονικής πραγματικότητας, χώρο επισήμων και αίθουσα περιοδικών εκθέσεων.
 
  Αντιδράσεις-Αντιρρήσεις
Για την κατασκευή του νέου μουσείου σε χώρο όπου σύμφωνα με τον ελληνικό νόμο είναι χαρακτηρισμένος ως αρχαιολογικός χώρος προκλήθηκε σειρά αντιδράσεων.
[Επεξεργασία] Εκθέσεις - εκτιμήσεις
Οι αντιδράσεις για την οικοδόμηση του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως στοιχειοθετήθηκαν βάσει των παρακάτω εκθέσεων αναφορών για τον αρχαιολογικό χώρο Μακρυγιάννη.
Έκθεση Καλλιγά
Η έκθεση Καλλιγά εφόρου Ακρόπολης, παλαιότερα υπεύθυνου της ανασκαφής αναφέρει: «Τα κατάλοιπα θα ανήκαν σε αριθμό μεγάλων κτηριακών συγκροτημάτων (επαύλεων, φιλοσοφικών σχολών».
Σύμφωνα με την έκθεση του αρχαιολόγου, εφόρου Ακρόπολης και σύμβουλου της Μελίνας Μερκούρη, Γιώργου Παπαθανασόπουλου, ο αρχαιολογικός χώρος Μακρυγιάννη περιβάλλεται από το Ιερό και το Θέατρο Διονύσου, το ωδείο του Περικλή, στα ανατολικά και νοτιοανατολικά του όρια τοποθετούνται το ιερό του Κόδρου, το «επί Παλλαδίω δικαστήριον», το εν «λίμναις Διονύσιον», η Παλαίστρα του Ταυρέα. Γειτονεύει με τα γνωστά παριλίσια ιερά του Πύθιου Απόλλωνα, το ιερό του Κρόνου και της Ρέας, του Δελφίνιου Απόλλωνος, του ιερού της Ολυμπίας Γης, του ναού της Ήρας και του Διός, το δικαστήριο παρά το Δελφίνειο.
Ο Γ. Παπαθανασόπουλος, πρώην έφορος Ακροπόλεως, ισόβιος εταίρος της Aρχαιολογικής Eταιρείας, τακτικό μέλος του Γερμανικού Aρχαιολογικού Iνστιτούτου του Bερολίνου και πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής του έργου Σπηλαίου Διρού, υπογραμίζει ότι η έκθεση Καλλιγά αναφέρεται μεταξύ άλλων και σε εύρεση «αξιόλογης μαρμάρινης ανδρικής κεφαλής του Πλάτωνος, αντίγραφο του γνωστού παλαιότερου καθιστού αγάλματος του φιλόσοφου, έργο του γλύπτη Συλανίωνα του 4ου π.Χ. αιώνα». Εκφράζοντας ο ίδιος σαφείς αντιρρήσεις για τη δημιουργία του Νέου Μουσείου στο οικόπεδο Μακρυγιάννη αναφέρει μεταξύ άλων σσε άρθρο του στην εφ. Το Βήμα πως «Tο θέμα "Nέο Mουσείο της Aκροπόλεως" πάσχει κατά τη γνώμη μου από τη γένεσή του, με τη χωροθέτησή του στον αρχαιολογικό χώρο Mακρυγιάννη. H έκταση του οικοδομικού τετραγώνου Mακρυγιάννη είναι σημαντικός αρχαιολογικός χώρος, είναι συνέχεια του αρχαιολογικού χώρου της νότιας κλιτύος της Aκρόπολης και μία μόνον τύχη πρέπει να έχει - και αυτό το τονίζω: Nα σταματήσουν αμέσως οι προκαταρκτικές οικοδομικές εργασίες του μουσείου "Tσουμί - Παντερμαλή" και να προστατευθούν και να συντηρηθούν τα αρχαία που έχουν απομείνει από ανασκαφές παλιές και πρόσφατες και, οργανωμένα πλέον, να ενταχθούν στο Πρόγραμμα Eνοποίησης Aρχαιολογικών Xώρων της Aθήνας»[1].
Έκθεση Τριάντη
Από την έκθεση Τριάντη προς το ΚΑΣ επιλέγονται τα εξής στοιχεία:
«Στα ανατολικά του παλαιοχριστιανικού λουτρού, κάτω από τις επιχώσεις των παλαιοχριστιανικών χρόνων, εντοπίσθηκε αίθουσα και επιμήκης στενός διάδρομος...που ενδεχομένως ανήκουν στο ίδιο κτήριο με αυτά που αποκαλύφθηκαν τα έτη ’85,’86 στο υπόγειο του κτηρίου Βάιλερ».
«Έχει αποκαλυφθεί ένα μεγάλο κτιριακό συγκρότημα με ιδιότυπη κάτοψη. Αποτελείται από χώρους που αναπτύσσονται σε δύο επίπεδα ενώ επαναχρησιμοποιεί δωμάτια πρωιμότερων οικιών...»
«Γενικά έχει διαπιστωθεί ότι οι οικίες ρωμαϊκών, υστερορωμαικών και παλαιοχριστιανικών χρόνων έχουν κατασκευαστεί πάνω σε αρχαιότερα οικοδομικά κατάλοιπα, τα οποία χρησιμοποιούν για την θεμελίωσή τους».
«Η ανασκαφή του οικοπέδου Μακρυγιάννη επιβεβαιώνει την άνθηση που γνώρισε η Αθήνα από τον 4ο έως τον 6ο αιώνα με την ανάδειξή της σε ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα της εποχής».
«Το μεγάλο οικοδομικό συγκρότημα είναι ανάλογο και εξίσου σημαντικό με αυτά της αρχαίας αγοράς, όπως το Γυμνάσιο των Γιγάντων κλπ Η χρονολόγηση του κτιρίου στον 7ο αιώνα το καθιστά μοναδικό στην Αθήνα...».
«Ο μαρασμός ολοκληρώνεται με την επιδρομή των Σλάβων το 582 όποτε η Αθήνα φαίνεται ότι καταστρέφεται. Μια μικρή ανάκαμψη που παρατηρήθηκε στην αρχαία Αγορά κατα τον 7ο αιώνα συνδέθηκε με την εγκατάσταση στην Αθήνα του αυτοκράτορα Κώνσταντα Β’ το χειμώνα του 662-663. Δεν θα ήταν παντελώς άσκοπο να στραφεί η αναζήτηση της ερμηνείας του κτηρίου Ε και προς αυτή την κατεύθυνση».

Οι αντιρρήσεις
Βάσει των διατυπωθεισών αντιρρήσεων μετά τον εντοπισμό σημαντικότατου οργανωμένου αρχαιολογικού συνόλου στο οικόπεδο Μακρυγιάννη που ήταν αποτέλεσμα της επαναδραστηριοποίησης των ανασκαφών από το 1997 και εξής, θα όφειλαν οι υπεύθυνοι να στραφούν στην άμεση λύση της συστηματικής χωροθέτησης για την εξασφάλιση καταλλήλου χώρου για το έργο. Στη συνεδρίαση του ΚΑΣ 15/9.5.2000 προκύπτει η διαπίστωση ότι ο αρχαιολογικός χώρος έχει μοναδική σημασία για την μακραίωνη ιστορία της Αθήνας[2] ότι κάποια από τα κτήρια του συνόλου έχουν μοναδικό χαρακτηρισμό ([3]). Στην λανθασμένη και επιστημονικώς αδόκιμη λύση της εσπευσμένης διάλυσης των νεοτέρων φάσεων συναίνεσε και η Α' ΕΠΚΑ μετά από σχετική της εισήγηση[4] το ΚΑΣ κατέληξε στην παράνομη απόφαση διάλυσης όχι μόνο των αρχαιολογικών λειψάνων της βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου αλλά αδιακρίτως και "αυτών (της ίδιας πάντα περιόδου) που αναμένεται να εμφανισθούν. .. όπου επεκτείνεται η ανασκαφή…". Ενώ το Σύνταγμα της χώρας προβλέπει τη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς ομάδα ειδικών του ΥΠΠΟ υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες αποφάσισε τη μη αναστρέψιμη καθαίρεση αρχαίων της περιοχής Μακρυγιάννη, όσων μελλοντικώς θα ήρχοντο στο φως εν προκειμένω χωρίς διάκριση και αξιολόγηση.
Η διαδικασία καθαίρεσης αρχαίων για την κατασκευή του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως προϋποθέτει τη συστηματική πλήρη και ενδελεχή διερεύνηση του χώρου. Δεν νοείται η έναρξη εργασιών εκσκαφής για την θεμελίωση καθήν στιγμή δεν ήταν γνωστά τα τελικά σχέδια (θέση ακρίβεια, διαστάσεις κλπ.) του κτηρίου αλλά και ούτε η τελική μορφή η μέθοδος και το εύρος της θεμελίωσης. Η χορήγηση αδείας εκσκαφής χωρίς να έχει προηγουμένως ολοκληρωθεί η παραπάνω διαδικασία καθιστά την άδεια προώθησης εκσκαφών του ΚΑΣ ευάλωτη και μη σύννομη. Η διαδικασία αυτή αφορά βέβαια και όλα τα κτίρια της περιοχής.
Ο περί την Ακρόπολη χώρος είναι αρχαιολογικός χώρος υψίστης αρχαιολογικής σημασίας, καθόσον αποτελεί ζώνη παγκόσμιας πολιτιστικής σημασίας. Η δικαιολογία ότι δεν δυνάμεθα να ομιλούμε περί αυτομάτου αρχαιολογικής προστασίας του χώρου Μακρυγιάννη "γιατί δεν έχει κηρυχθεί η Ακρόπολη" αποτελεί εξοργιστικό ισχυρισμό επικίνδυνο για την διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Αρχαιότητες όπως η Ακρόπολη, ο Παρθενώνας, ο ναός της Αφαίας στην Αίγινα, ο ναός της Φιγαλίας στην Αρκαδία, αλίμονο εάν θα χρειάζοντο την διαβεβαίωση της Πολιτείας για την διατήρησή τους. Στο εξωτερικό σημαντικά μνημεία όπως το Κολοσσαίο δεν χρειάζονται την εγγύηση του νόμου για την διατήρηση της ακεραιότητάς τους. Σε αντίθετη περίπτωση εάν στην Ελλάδα επιβαλλόταν η αρχαιολογική κήρυξη των παραπάνω θέσεων ο αρχαιολογικός χώρος θα αποδυναμωνόταν σε επικίνδυνο σημείο με αποτέλεσμα οι λοιπές αρχαιότητες και ιδίως οι δευτερεύουσας σημασίας αρχαιότητες να διατρέχουν κίνδυνο άμεσου και ολοκληρωτικού αφανισμού.
Στην κίτρινη ζώνη της ανασκαφής Μακρυγιάννη κάτω από τις επάλληλες στρώσεις της υστερορωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου διακρίνονται ενδείξεις μη ανασκαμμένου στρώματος παλαιότερης περιόδου όπως δείχνουν δάπεδο και περιβάλλοντες τοίχοι τα οποία εκτείνονται σε χαμηλότερο επίπεδο στα ΝΔ του γηπέδου. Επειδή η διαδικασία θεμελίωσης με πασσαλόπηξη είναι διαδικασία που εφαρμόζεται μόνο μετά από εξαντλητική ανασκαφή μέχρι τον βράχο στην συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει κίνδυνος καταστροφής αρχαίων διότι η μέθοδος είναι "τυφλή" και το γεωτρητικό θα εισχωρεί σε στρώματα μη ανασκαμμένα.
Οι επάλληλες στρώσεις της υστερορωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου που καταστράφηκαν ολοσχερώς στην νότια παρυφή του οικοπέδου σε ζώνη μήκους 60 μ και πλάτους 15 μ δεν αποτελούσαν απλώς αρχαίες στρώσεις συσσωρευμένου χώματος, αλλά επάλληλες οικοδομικές φάσεις με σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που αντιπροσωπεύουν σπουδαίο αρχαιολογικό σύνολο. Η εσπευσμένη καταστροφή των κτιρίων έστω και με άδεια του ΚΑΣ υπήρξε σαφώς παράνομη γιατί έγινε με τρόπο εσπευσμένο και πριν την εκτίμηση της σημασίας τους την κατανόηση της σχέσης τους προς τα ευρήματα της κόκκινης ζώνης και την δημοσίευση των ανακαλύψεων όπως ορίζει ο αρχαιολογικός νόμος.
Οργανωμένοι αρχαιολογικοί χώροι με επάλληλες οικιστικές φάσεις και μνημειώδη αρχιτεκτονικά κατάλοιπα όπως στην περίπτωση των αρχαιοτήτων του οικοπέδου Μακρυγιάννη (συμπεριλαμβανομένων των σπουδαίων αρχιτεκτονικών ευρημάτων που προσφάτως καταστράφηκαν στην κίτρινη ζώνη) χρήζουν ειδικής φροντίδας και προστασίας. Γενικά στην αρχαιολογική επιστήμη η σημασία αρχαιολογικής θέσης κρίνεται από τη διατήρηση επαλληλίας οικιστικών φάσεων που υποδηλώνουν τη συνεχή χρήση του χώρου δια μέσου των αιώνων. Όπως δείχνουν οι ανασκαφές που έγιναν στον χώρο Μακρυγιάννη τόσο κατά τα έργα της Αττικό Μετρό όσο και πιο πρόσφατα από την Α' ΕΠΚΑ η θέση αποτέλεσε σπουδαίο οικιστικό χώρο της Αθήνας με χρήση από τους προϊστορικούς χρόνους έως τον 19ο αιώνα. Η επιστημονική σπουδαιότητα του χώρου έγκειται στην ανακάλυψη καλώς διατηρημένων αρχιτεκτονικών καταλοίπων της υστερορωμαικής και βυζαντινής περιόδου για τους οποίους παλαιότερες έρευνες στην Αθήνα δεν είχαν φέρει στο φώς ικανοποιητικά στοιχεία. Πέρα από την επαλληλία φάσεων ιδιαίτερη σημασία έχει και η μοναδική μορφή όπως και η σημασία των κτηρίων που αποκαλύφθηκαν[5]. Οι παραπάνω οικιστικές φάσεις αποτελούν αδιαμφισβήτητο τεκμήριο της μακράς ιστορικής χρήσης της Αθήνας. Αποτελούν απόδειξη της ιστορικής ταυτότητας και της ειδοποιού διαφοράς της Αθήνας από πρωτεύουσες άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Η μακραίωνη οικιστική χρήση των Αθηνών αποτελεί σπουδαιότατο πολιτιστικό στοιχείο ανάδειξης της ιστορικής συνείδησης και για τον λόγο αυτό τεκμήριο εξέχουσας σπουδαιότητας που χρήζει απόλυτης διατήρησης και προστασίας. Η καταστροφή και η προσβολή συμβόλων όπως ο Μαραθώνας και στη συγκεκριμένη περίπτωση ο χώρος Μακρυγιάννη δεν προσβάλλουν μόνο τον χαρακτήρα και το φυσικό περιβάλλον του μνημείου αλλά στρέφονται κατά κύριο λόγο κατά της ιστορίας και του πολιτισμού.
Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας το 2003 έκανε προσωρινά δεκτή την αίτηση αναστολής του εκπροσώπου του Ελληνικού Τμήματος του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών και κατοίκων της περιοχής του Μακρυγιάννη των Αθηνών, που ζήτησαν να ανασταλεί η απόφαση του υπουργού Πολιτισμού για την έγκριση της οριστικής αρχιτεκτονικής στατικής και ηλεκτρομηχανολογικής μελέτης του νέου μουσείου και η σχετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ)[6].
Αξιοσημείωτα συμβάντα
Με απόφαση του προέδρου του Μουσείου Δ. Παντερμαλή λογοκρίθηκε Βίντεο του διεθνούς φήμης σκηνοθέτη Κώστα Γραβρά, με το οποίο ενημερώνονταν οι επισκέπτες του μουσείου για την ιστορία και τις καταστροφές που υπέστη ήδη από τον 6ο αιώνα ο Παρθενώνας από τους Χριστιανούς. Στο γενικό βίντεο σε σκηνοθεσία Κ. Αρβανιτάκη ενσωματώθηκε απόσπασμα διάρκειας 1 λεπτού και 40 δευτερολέπτων, 12 δευτερόλεπτα από το οποίο αναφέρονται σε ρασοφόρους της πρώτης χριστιανικής περιόδου οι οποίοι καταστρέφουν τα φειδιακά ανάγλυφα[7]. Σάλος ξέσπασε διεθνώς για τη λογοκρισία του επίμαχου σημείου[8].
Στην επιστολή του Κ. Γαβρά προς το ΥΠΠΟ και τη διοίκηση του Μουσείου Ακρόπολης τονίζεται ότι: «Η Πολιτεία υπέκυψε στις πιέσεις εκπροσώπων της εκκλησίας» και ότι «διάφορα ιερατεία κάνουν ό,τι θέλουν». Όπως υπογραμμίζει, σκοπός του ήταν να δείξει, βασιζόμενος σε αδιαμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα, ότι «η σταδιακή «συρρίκνωση» του Παρθενώνα δεν πρέπει να αποδίδεται σε τυχαίες φθορές ή σε ενδεχόμενες αδυναμίες της κατασκευής του αλλά στον φανατισμό των ανθρώπων καθώς και στη βαρβαρότητα των διαδοχικών εισβολέων, ανάμεσα στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι λεηλασίες του λόρδου Έλγιν, πρέσβη της Μεγάλης Βρετανίας»

Established    2008
Location    Dionysiou Areopagitou Street
Athens, Greece

Type    Archaeological Museum
Collection size    4,250+ objects
Visitor figures    1 million (June-October 2009)[1]

Director    Professor Dimitrios Pandermalis

Website    www.theacropolismuseum.gr